سخن نخست


در این بخش امید دارم در قالب یک جزوه آموزشی، درس هایی را تدوین و ارایه دهم تا برای مشتاقان به فراگیری نوازندگی سه تار و تار { خصوصا سه تار } به کار آید. درس هایی که از نظر خواهد گذشت به مدت دو سال به صورت آزمایشی برای هنرجویانم محک زده شده و نتیجه بسیار مطلوب و مورد قبولی حاصل شده است .

لازم به ذکر است ‌؛ این درسها در حاشیه کتب درسی استاد گرامی و گرانقدر « کیوان ساکت » و به دید درس هایی تقویتی ، برای هنرجویان مستعد و با پشتکاری که تشنه ی تمرین بوده اند ، در این مدت تدریس شده اند . یعنی هنرجویی که در حاشیه تمرین و اجرای دروس دفترهای آموزشی اول و دوم استاد کیوان ساکت ، به دنبال خوراک تمرینی بیشتری بوده و این توانایی و فرصت در او دیده شده تا جزوه فوق الذکر برای او تدریس شود.

اهم نکاتی که من در طراحی درس ها مد نظر داشته ام را بیان می کنم تا با علم به دیدگاه شخصی من به تمرین درسها اقدام شود ؛

۱ـ اولین و مهمترین هدف کوتاه بودن تمرین ها ( اتود ها ) بوده است ، تا براحتی در خاطر بمانند و با توجه به بار تکنیکی و کاربرد اجرایی آنها، ملال آور و خسته کننده نباشند . چرا که اعتقاد دارم وقتی هدف ورزش دست راست یا چپ است، هنرجو باید بعد از دقت در نت و وزن خوانی درس ها، تمام تمرکز خود را بر حالت( فیگور )خود و صدادهی خوب ساز معطوف کند و نه اینکه چشم بر نت داشته باشد. بنابراین خوبست در اینجا چشم، بر حالت دست ها و فیگور تمرکز کند.( البته درس هایی نیز هستند که هدفی دیگر را دنبال می کنند و باید در حین اجرای آنها، حتما نگاهی نیز بر نت آن داشت ) .

۲ ـ تمرین هایی که در هر بخش آورده شده اند، به هم بی ارتباط نیستند ، بنابراین یک هنرجوی مبتدی باید ترتیب درس ها را رعایت کند و البته بعد از گذر از هر درس یا بخش ، میتوان آن درس یا درسها را بدون در نظر گرفتن توالی شان تمرین کرد .

۳ ـ در پایان هر بخش، قسمتی از یک آهنگ شناخته شده آورده شده تا هنرجو بعد از تمرین و ورزیده شدن در اجرای درس های آن بخش ، کاربرد عملی آن تمرین ها را در یک قطعه ی آهنگ ببیند و بتواند آن آهنگ را به صورت ساده و در محدوده ی تمرین هایش اجرا کند .

۴ ـ به آهنگین بودن تمرین ها کاملاْ توجه شده است تا جذابیت را بیشتر کند و ملال آور نباشند .

۵ ـ برای سه تارنوازی، نکاتی در توضیح تمرین ها می آید که حتما باید به آنها توجه کرده و باید باحالت « تار»ی آن ، تفکیک گردد. ( باز تاکید می کنم رویکرد این درس ها بیشتر بر سه تارنوازی متمرکز است، اما بدون شک برای نوازندگان تار نیز کاربردی و مفید هستند ) .

۶ ـ هنرجو حتما بایستی درسها را به معلم تحویل دهد ، چرا که بسیاری نکات هستند که فقط و فقط در حضور معلم کنترل ، اصلاح و بارور می شوند.(از آن جمله کنترل ظرایف فیگور که اگر کمی در آن کوتاهی شود،دیگر بسختی قابل اصلاح هستند و همچنین موارد دیگری مانند کنترل و پرداخت صدادهی ساز و تربیت گوش و شنیدن و همنوازی کردن تمرین ها با معلم و ... که از بنیادی ترین اصول پیشرفت در نوازندگی و درک موسیقی می باشند .)

لازم به ذكر است ؛ این جزوه شامل ده بخش می باشد ، كه هر بخش نام باغ میوه ای را بر خود دارد. كه آنها را به ترتیب : « باغ سیب » ، « باغ انگور » ، « باغ انار » ، « باغ زرد آلو » ، « باغ گیلاس » ،
« باغ پرتقال » ، « باغ انجیر » ، « باغ آلبالو » ، « باغ گلابی » و « باغ هلو » نامیده ایم.

در این باغستان ، هنرجو در هر باغ از درخت تنومند و ریشه دار این ساز پر بار و پرخیر و بركت ایرانی ، هر بار میوه ای چیده و طعم آن را میچشد. تا سرمست زیبایی های دنیای بدون حصار نوازندگی ،ساكن و گردشگر همیشگی این باغستان شود.


هنرجویان عزیز توجه داشته باشند ؛ در نوازندگی سه تار تكنیكی مضرابی وجود دارد به نام « واخوان » كه در آن علاوه بر صدای سیم هدف ، صدای سیم های دیگری نیز به صورت آنی شنیده میشوند.  لازم به ذكر است تاكنون در نت نویسی علامتی برای این نوع مضراب كه در سه تار حالتی بسیار زیبا دارد ، تعیین نشده است  و اینجانب با توجه به نیاز تكنیكی در این درس ها ، برای حالت های راست واخوان و چپ واخوان علائمی را ابداع و پیشنهاد كرده ام :


راست واخوان : ضربه ی راست بعد از برخورد به سیم هدف به سیم یا سیم های بالایی برخورد می كند )


چپ واخوان : ضربه ی چپ ابتدا با پشت ناخن به سیم های بالاتر و در ادامه و در آخر به سیم هدف برخورد می كند( )   



یک توصیه برای هنرجو 

« از آنجا که هنرجو در این درس ها زود به آهنگ و تمرین آنها می رسد ، چه برای خودش و چه برای شنوندگان احتمالی تمرین هایش در منزل، شاید وسوسه انگیز باشد که بخواهد آنها را برای دیگران اجرا کند . که من اکیدا توصیه می کنم از اجرای تمرین ها در حضور دیگران تا گذر از این جزوه خودداری کند . چرا که باید به این تمرین ها به دید ورزش و آمادگی نگاه کرد. تا زمانی که به تشخیص معلم ، درک مطلب و دست و پنجه به توانایی و ورزیدگی لازم و حداقلی رسیده باشد. و اینکه هیچگاه نباید تا حفظ کامل درس آن را برای شنونده اجرا کرد ».

                                     

             

 

                        

                         { رفتن رسیدن نیست ، ولی برای رسیدن باید رفت } 

                                  

                                         mohsen aghel

 

                                       تالیف و تدریس : محسن عاقل 

 


 

 

 

 

* مطالب این بخش برگرفته از  وبلاگ www.mohsenaghel.blogsky.com نوشته آقای محسن عاقل می باشد.

در ابتدای این جزوه و قبل از شروع درسها توجه شما را به چند فیگور از دست های راست و چپ جلب می كنیم.

فیگور دست چپ ( از سه زاویه )

الف - در تصویر اول دست چپ را از جلو نشان میدهد. كه توجه شما را به چند نكته جلب می كنیم :
یكی اینكه نوك انگشتان دقیقا در پشت نخها ( پرده ها ) فرو می رود.
دیگر اینكه نوك انگشت شست و نوك انگشت اشاره همواره روبروی هم هستند و با هم و همزمان در طول دسته حركت می كنند.و دیگر اینكه ماهیچه انتهای شست در پشت دسته بهیچ وجه با دسته تماس نداشته باشد.

ب - در تصویر دوم از مقابل دست چپ را نشان می دهد.
توجه كنید كه نوك انگشت اشاره عمود بر دسته می باشد و همچنین نوك انگشتان میانی و انگشتری و دیگر اینكه پشت دست و ساعد صاف هستند.
( البته در هنگام انگشت گذاری در سیم بالا یا همان بم ، مچ كمی به سمت بیرون خمیده می شود).

پ - در تصیر سوم دست چپ از پشت نشان داده شده است.
توجه كنید كه پشت دسته ی ساز با انهنای بین شست و اشاره بهیچ وجه تماس پیدا نمی كند.دیگر اینكه پشت انگشت اشاره كاملا به سمت عقب مایل شده است ، كه این حالت در تمام پوزیشن ها و همیشه حفظ می ماند.مخصوصا توجه كنید دست چپ هیچگاه منقبض نباشد و فقط هنگام انگشت گذاری نوك انگشتان در لحظه اجرای نت های روی دسته و پرده گیری با قوت سیم را به پشت نخ ها بفشارند.



فیگور دست راست ( چهار تصویر )

الف - تصویر اول دست راست را از روبرو نشان می دهد.
 توجه كنید كه زیر ساعد در بالای سیم گیر ( در ته كاسه ساز) قرار گرفته است و نه در روی آن یا دروتر از سیم گیر.دیگر اینكه ، همواره قسمتی از صفحه ی ساز در بالای امتداد شست ، از مقابل باید دیده شود.نكته دیگر اینكه ، نوك انگشت میانی از روی صفحه جدا شده است و هیچگاه با بر روی صفحه نمی نشیند.نكته مهم دیگر اینكه توجه كنید ؛ داخل دست راست از روبرو دیده نشود وانگشت شست هم روی كاسه نرود.

ب - در تصویر دوم بیشتر توجه شما را به صاف بودن مچ دست راست جلب 

می كنیم ، كه نه تو رفته است و نه بیرون زده است.

و باز میتوانید به حالت انگشت میانی توجه كنید .و زاویه برخورد ناخن به سیم یا سیم ها و دیگر قسمت بالای صفحه ی ساز كه در بیشتر اوقات از روبرو باید دیده شود.



 

پ - در این تصویر ،از  نمای پایین به حالت دست راست توجه كنید.
در این جا توجه شما را به وضعیت دو انگشت كوچك و انگشتری ( سوم ) و زاویه آن با كف دست جلب می كنیم.
گودیی كه در كف دست ایجاد شده بمانند یك گنبد یا یك عدد هشت البته بدون نوك تیز می باشد.
توجه كنید كه دو انگشت نباید منقبض باشند و اینكه نوك نوك انگشتان مورد نظر روی صفحه ی ساز قرار گرفته اند( كمی پایین تر از زیر سیم اول). و باز ببینید كه انگشت میانی آزاد است و به صفحه تماس ندارد.و دیگر اینكه مچ دست راست كاملا صاف است. و ساعد بالای سیم گیر است .و نكته مهم دیگر اینكه ماهیچه انتهای شست ، با صفحه ی ساز تماس نداشته باشد.

ت - در این تصویر باز می توانید از پایین به حالت دست راست دقت كنید.
توجه كنید كه مچ دست راست روبروی خرك واقع شده است و ساعد در ته كاسه بدون فشار به كاسه تكیه داده است.نكته ای كه دست راست در ابتدای فراگیری نوازندگی سه تار باید بسیار به آن توجه كنید ؛ اینست كه فقط و فقط سه نقطه از دست راست با ساز تماس دارند. یكی ساعد در ته كاسه ی ساز، یكی كناره ی بیرونی بند اول شست ، و دیگری نوك انگشتان كوچك و انگشتری البته به صورت همزمان.   

« و اینكه محل برخورد مضراب به سیم ،در اكثر اوقات كنار دو انگشت انگشتری (سوم) و انگشت كوچك ( چهارم) است و در لحظه ی برخورد مضراب به سیم یا سیم ها ،نوك هر سه انگشت فوق تقریبا در یك راستا قرار می گیرند».

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 6 اردیبهشت 1390    | توسط: محسن عاقل    |    | نظرات()