تبلیغات
گردشی در باغستان موسیقی - « آموزش فیگور و انواع مضراب »
حالت نشستن

۱- بهترین و كاربردی ترین فیگور برای نواختن ، نشستن بر روی صندلی است . و خوبست دقت شود صندلی بدون دسته باشد. تا دست های راست و چپ نوازنده برای حركت ، آزاد باشند. این همان حالتی است كه هم در كلاس و هم در صحنه ی اجرا كاربرد دارد. خوبست در هنگام تمرین و اجرا روی مبل راحتی و یا هم سطح با زمین ننشینیم . چرا كه باعث میشود قوز كنیم و این برای ساز نواختن راحت و زیبا نیست .
۲- پای راست باید بالاتر از پای چپ باشد. چرا كه كاسه ی ساز بر روی پای راست قرار خواهد گرفت . تا كنترل دست راست برای مضراب نواختن راحت تر شود. برای این منظور می توانیم از زیر پایی در زیر پای راست استفاده كنیم و یا پای راست را بر روی پای چپ بگذاریم.  دست چپ باید دسته ی ساز را كنترل  كند و با انگشتان دست چپ پرده گیری كند .برای اینكار و برای سهولت در حركت های لازمه ی دست چپ ، باید فیگور دست چپ را بخوبی یاد بگیریم .

حالت دست چپ
1 - ابتدا دست چپ را در حالت آویزان و افتاده به سمت زمین قرار بدهید. توجه شود كه دست در این حالت كاملا فرم طبیعی خود را داشته باشد. بعد با حفظ صد در صد مچ و انگشتان دست چپ، آرنج را 90 درجه بالا بیاورید. توجه شود كه مچ در هنگام بالا بردن آرنج ، كاملا صاف بماند. 
2 - حال دسته ی ساز را درون دست چپ برده و دسته ی ساز را روی بند آخر انگشت اشاره ( همان بندی كه به كف دست نزدیك است ) و بند جلوئی انگشت شست دست چپ قرار بدهید.در این حالت دسته ی ساز روی انگشت اشاره و زیر انگشت شست قرار گرفته است.
3 - ذكر سه نكته در اینجا لازم است و هنرجو باید آنها را رعایت كند.
الف : منحنی بین شست دست چپ و انگشت اشاره ی دست چپ (بهیچ وجه) نباید با پشت دسته ی ساز برخورد داشته باشد.
ب : كف دست چپ به (هیچ وجه) نباید با زیر دسته ی ساز تماس پیدا كند.
پ : انگشتان دست چپ به همان حالت طبیعی كه گفته شد ، باشند ( یعنی به حالت مشت نیمه باز ) و فعلا نباید روی دسته ی ساز بنشینند.البته این برای باغ سیب است و در ادامه ، یعنی در باغ انگور نحوه انگشت گذاری را به طور كامل تر و مناسب تمرین های آن بخش توضیح خواهیم داد. 

حالت دست راست
1 - ابتدا دست راست را به حالت مشت نیمه باز شكل می دهیم .بطوریكه چهار انگشت بغیر از شست  كاملا به هم پهلو به پهلو چسبیده باشند. در این حالت بیشتر دقت شود كه تمامی این چهار انگشت بدون منقبض شدن از بندهایشان كمی ، توجه كنید كمی خمیده باشند.و خوبست نوك دو انگشت كوچك و انگشتری در یك سطح باشند. توجه : مچ دست راست همیشه و حتما باید صاف باشد. یعنی همواره پشت دست راست و پشت ساعد در یك امتداد باشند.
2 - ساعد را در ته كاسه ی ساز و بالای سیم گیر ( جایی كه سیم ها در ته كاسه ساز مهار شده اند) قرار بدهید. بطوریكه اگر دست را بر روی صفحه فرود بیاوریم ، خط مچ روبروی خرك ( قطعه ای كه حائل بین سیم ها و صفحه ی ساز است ) باشد. توجه كنید كه دست حالت مشت نیمه باز خود را حفظ كرده باشد.  
3 - حال با حفظ كامل فیگور توضیح داده شده ، نوك انگشتان كوچك و انگشتری را روی صفحه ی ساز و كمی پایین تر از زیر سیم اول یا همان سیم پایینی می گزاریم.
4 - اكنون نوبت كناره بیرونی بند جلوئی شست است كه باید آن را به صفحه ی ساز ( كمی بالاتر از سیم چهارم یا همان سیم بالائی ) تكیه دهید.
5 - در این مرحله انگشت میانی دست راست را از روی صفحه ی ساز بلند كرده و (بهیچ وجه) نباید در حین نواختن بر صفحه بنشیند.
6 - حال نوبت به وضعیت انگشت اشاره میرسد كه وظیفه ی ضربه زدن به سیم ها با اوست.
توجه كنید كه حین حركت انگشت اشاره و عمل مضراب زدن با ناخن انگشت اشاره ، بند جلوئی ( همان بندی كه به ناخن نزدیكتر است ) هرگز نباید خمیده شود . و در ابتدای یاد گیری حتما باید با نظارت معلم كارآزموده ، مضراب نواختن را تمرین كنید ، تا با كنترل معلم بتوانید صدای خوب و سالم را ایجاد كنید. كه در این مورد ظرایف تكنیكی و خاصی وجود دارد كه با این نوشتار نمی شود به مطلوب رسید. 

مضراب زدن 
به عمل ضربه زدن به سیم یا سیمها ی ساز ، مضراب زدن گفته می شود.
( اساسا مضراب زدن بر دو گونه است؛ مضراب راست و مضراب چپ كه هر یك را می توان با حالات مختلف اجرا كرد و نیز آنها را با هم تركیب كرد * ).

مضراب راست
حركت انگشت اشاره از بیرون به داخل دست می باشد و با كناره ی بالایی ناخن ضربه نواخته می شود. توجه شود كه بند انگشتی كه به ناخن نزدیك است نباید خم شود. و نوك انگشت بعد از ضربه به ماهیچه ی انتهای شست برخورد كند.
مضراب راست بر دو گونه است ؛ 
1- راست تك سیم : ناخن فقط به سیم هدف برخورد می كند.
2 - راست واخوان : ناخن ابتدا به سیم هدف و در ادامه ی حركت به سیم یا سیم های بالایی برخورد می كند و حداقل صدای دو سیم به صورت همزمان شنیده می شود. ( علامت برای راست واخوان در سه تار ابداعی و پیشنهادی اینجانب می باشد)

مضراب چپ
حركت انگشت اشاره از داخل به خارج دست و پشت ناخن به سیم یا سیم ها  برخورد می كند و بر دو گونه است ؛
1 - چپ تك سیم : پشت ناخن فقط به سیم هدف برخورد می كند.
2 - چپ واخوان : پشت ناخن ابتدا به سیم یا سیم های بالایی و در ادامه به سیم هدف برخورد می كند و حداقل صدای دو سیم به صورت همزمان شنیده می شود. ( علامت برای چپ واخوان در سه تار پیشنهادی و ابداعی اینجانب می باشد)

مضراب ریز
اجرای راست و چپ های پی در پی و منظم را ریز می گوییم. مضراب ریز بر دو گونه است ؛  
1 - ریز تك سیم : در حالت تك سیم راست و چپ ها فقط به سیم هدف برخورد می كند.
2 - ریز واخوان : در حالت واخوان راست ها ویژگی راست واخوان و چپ ها ویژگی چپ واخوان را دارند.

نكته : گاهی اجرای ریز فقط برای یك نت و در محدوده ی زمانی یك نت است. مانند :
گاهی اجرای ریز در محدوده ی زمانی دو یا چند نت و به صورت ممتد و پیوسته است كه در این حالت آن چند نت زیر منحنی قرار می گیرند. مانند :
 
* قبلا گفتیم كه اساس ضربه هایی كه به سیم ها می نوازیم ، بر پایه ی دو ضربه ی راست و چپ می باشند . كه در سه تار نوازی كلاسیك اینگونه است وانواع دیگر مضراب ها از تركیب این دو ضربه است. مانند مضراب ریز(...) ، مضراب دوتا یكی (...) ، مضراب پروانه (...) ، مضراب درّاب ( ) ، مضراب شلال ( ) و انواع دیگری كه از تركیب راست و چپ بدست می آیند. كه لازم به ذكر است ؛ مهمترین آنها را با علایم مضرابی و اسم آنها در بالا آوردیم. و البته باز هم می توان ساختارهای دیگری نیز طراحی كرد. مانند : ( ) ، ( ) و ...
خوبست در اینجا گفته شود ، برای ایجاد صداهایی گوش نواز كه از منظر زیبایی شناختی نیز مقامی داشته باشند و در اجرا نیز كاربرد داشته باشند، می شود نمونه های دیگری را معرفی كرد كه با آنچه پیش از آن گفتیم تفاوت دارند. برای مثال نواختن ضربه با نرمی بند اول انگشت شست دست راست و هم با پشت ناخن انگشت شست و یا نواختن ضربه با شست دست چپ به حالت گزش سیم چهارم و یا نواختن ضربه با نرمی بند اول انگشت میانی دست راست و یا نرمی بند اول انگشت اشاره و ...  كه نمونه های فوق را در ساز اساتید صاحب سبك نظیر : استاد حسین علیزاده ، استاد جلال ذوالفنون ،استاد كیوان ساكت ، استاد محمد رضا لطفی ، استاد مسعود شعاری ، استاد بهداد بابایی و ... می توان یافت . كه توصیه می شود به آثار صوتی و احیانا تصویری از این بزرگان رجوع شود .





                                                 


* مطالب این بخش برگرفته از  وبلاگ www.mohsenaghel.blogsky.com نوشته آقای محسن عاقل می باشد.

هر گونه کپی برداری از مطالب و تصاویر این وبلاگ با ذکر منبع و نام آقای محسن عاقل بلا مانع است .